english versionwersja polska
strona główna

OPIS ZADAŃ

Szczegółowy opis działań projektu.

Projekt: Wzmocnienie kontroli przestrzegania prawa w zakresie ochrony i wykorzystania zasobów wodnych w województwie małopolskim.


Celem projektu jest wsparcie działań Inspekcji Ochrony Środowiska w zakresie wykonywanych przez nią statutowych obowiązków tj. kontroli przestrzegania prawa ochrony środowiska, badania stanu środowiska, sporządzania ocen i prognoz, udostępniania i upowszechniania wiedzy o środowisku i jego jakości.
Realizacja projektu pozwoli m.in. na specjalizację laboratoriów funkcjonujących w WIOŚ Kraków, w tym przypisanie laboratorium Delegatury w Tarnowie roli wiodącej w zakresie badania wód powierzchniowych i podziemnych. W efekcie zapewni to poprawę efektywności działań Inspekcji w zakresie kontroli i badań środowiska wodnego.

Projekt łączy w spójną całość 3 obszary działań:
  • usprawnienie metod i form pracy oraz doposażenie inspekcji ochrony środowiska w nowoczesną aparaturę kontrolno-pomiarową w celu skutecznej kontroli przestrzegania prawa,
  • rozwijanie narzędzi do oceny stanu ekologicznego środowiska wodnego na potrzeby tworzenia, wdrażania i kontroli przestrzegania prawa,
  • opracowanie dokumentów do nowych i nowelizowanych aktów prawnych w zakresie gospodarki wodnej, w tym do opracowania i weryfikacji Planów gospodarowania wodami w dorzeczu

    Całość projektu stanowi 5 działań, ściśle ze sobą powiązanych merytorycznie, logicznie i czasowo.

  • Zakup i instalacja aparatury kontrolno-pomiarowej;
  • Implementacja i walidacja metod badań w zakresie oznaczania w wodach substancji priorytetowych i niebezpiecznych oraz kontrola wewnętrzna i zewnętrzna badań wykonywanych w ramach projektu.
  • Optymalizacja sieci monitoringu wód;
  • Rozwój i implementacja systemu IT do gromadzenia, przechowywania, przetwarzania i udostępniania on-line danych środowiskowych;
  • Promocję i zarządzanie projektem

    Powyższe działania projektu są realizacją zadań określonych w dokumencie:
    Ogólne kierunki działania organów Inspekcji Ochrony Środowiska w latach 2007-2013.


    I. Zakup i instalacja aparatury kontrolno-pomiarowej

    Zapisy Traktatu Akcesyjnego w zakresie ochrony wód zobowiązują Polskę m.in. do zmniejszenia i eliminacji zanieczyszczenia wód substancjami priorytetowymi i niebezpiecznymi, redukcji ładunków zanieczyszczeń biodegradowalnych w wodach i ściekach, ograniczenia zanieczyszczania wód związkami azotu ze źródeł rolniczych. Prowadzone przez Inspekcję Ochrony Środowiska działania kontrolne pozwalają na zidentyfikowanie ognisk zanieczyszczeń i określenie czynników sprawczych w obszarach poszczególnych zlewni, nie dają jednak odpowiedzi na pytania o wielkość, rodzaj presji i oddziaływań. Rozpoznanie tych zagadnień wymaga szczegółowych badań terenowych. Konieczność kontroli i badania substancji priorytetowych i niebezpiecznych z listy I i II emitowanych do środowiska wymaga włączenia do programów badań i wdrożenia oznaczeń tych substancji. Skuteczność realizacji tych zadań, a w konsekwencji skuteczna kontrola przestrzegania prawa, wymaga doposażenia Inspekcji w nowoczesną aparaturę, która umożliwi: identyfikację źródeł zanieczyszczeń, zmniejszenie lub wyeliminowanie ich uciążliwości, ocenę skali zagrożenia wód, monitorowanie efektów działań zapobiegawczych i naprawczych. Posiadana obecnie aparatura kontrolno-pomiarowa nie zapewnia uzyskania wymaganych przepisami prawnymi granic oznaczalności, precyzji i dokładności w części wskaźników. W przypadku substancji priorytetowych i zanieczyszczeń specyficznych, szczególnie istotnych przy kontroli ograniczania ich zrzutów do środowiska, brak odpowiedniej aparatury uniemożliwia ich badanie w pełnym, wymaganym zakresie.

    Zadanie obejmuje:
  • zakup aparatury kontrolno-pomiarowej i specjalistycznego samochodu terenowego do transportu próbek,
  • zakup i instalację sond do prowadzenia automatycznych pomiarów parametrów ilościowych i jakościowych wód podziemnych,
  • zakup mierników wieloparametrowych umożliwiających prowadzenie badań bezpośrednio w terenie,
  • uruchomienie aparatury i przeszkolenie personelu laboratorium w zakresie wykonywania badań, obsługi i nadzoru nad zakupionym wyposażeniem.

    Znaczącym wzmocnieniem zdolności wykonawczych Inspekcji Ochrony Środowiska w zakresie skuteczności kontroli przestrzegania prawa będzie doposażenie służb w przenośne urządzenia automatyczne do prowadzenia badań w terenie (miernik wieloparametrowy) wraz z koniecznym do tego celu wyposażeniem i oprogramowaniem umożliwiającym zbieranie i opracowywanie uzyskanych wyników pomiarów.

    Posiadanie tej aparatury pozwoli na:
  • szybkie określanie bezpośrednio w terenie miejsc zrzutów zanieczyszczeń,
  • kontrolę przemieszczania się zanieczyszczeń i stopnia zagrożenia wód powierzchniowych w przypadku wystąpienia poważnej awarii w pobliżu cieku wodnego,
  • szybką identyfikację przyczyn występujących śnięć ryb, a w efekcie zlokalizowanie źródła powodującego to zjawisko,
  • wstępne określenie jakości i stopnia antropopresji dla lokalnych cieków, nie objętych monitoringiem, a w konsekwencji wsparcie lokalnych władz samorządowych przy tworzeniu programów poprawy gospodarki wodno-ściekowej na danym terenie.

    II. Wdrożenie i walidacja metod badań w zakresie oznaczania w wodach substancji priorytetowych i niebezpiecznych oraz kontrola wewnętrzna i zewnętrzna badań wykonywanych w ramach projektu.

    Prowadzenia badań wód zgodnie z wymaganiami obowiązujących aktów prawnych wymaga wdrożenia nowych metod referencyjnych, a następnie uzyskania ich akredytacji.
    Działanie obejmuje:
  • weryfikację i dostosowanie metod badawczych do potrzeb określonych w aktach prawnych,
  • charakterystykę metod badawczych do prowadzenia badań w warunkach laboratorium m.in. wyznaczenie granic oznaczalności, precyzji, dokładności,
  • ustalenie i wdrożenie wewnętrznej kontroli jakości prowadzonych badań, zgodnie z funkcjonującym w laboratorium systemem zarządzania, spełniającym wymagania określone w normie PN-EN ISO/IEC 17025:2005,
  • udział w porównaniach międzylaboratoryjnych i badaniach biegłości,
  • zakup materiałów odniesienia.

    III. Optymalizacja sieci monitoringu wód zgodnie z Dyrektywą 2000/60/WE

    Wymagania Ramowej Dyrektywy Wodnej powodują konieczność dokonania znaczącej modyfikacji systemu monitorowania jakości wód. Nowy system Państwowego Monitoringu Środowiska wprowadza szereg nowych zadań i elementów lub istotnie zmienia dotychczasowe sposoby działania Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Środowiska. Antycypując te nieuchronne zmiany WIOŚ przewiduje w szczególności, że w ramach określonych w priorytecie 2.8 Ochrona środowiska ze szczególnym naciskiem na wzmocnienie zdolności wprowadzania w życie odpowiednich przepisów istotnych dla projektów inwestycyjnych, finansowanym przez Norweski Mechanizm Finansowania zrealizowane zostaną w krótkim czasie zmiany systemu niezbędne do skutecznej kontroli i przestrzegania prawa ochrony środowiska w województwie małopolskim.

    Zgodnie z wymaganiami RDW realizowane będą następujące zadania cząstkowe:
  • Weryfikacja rodzajów i wielkości presji w obszarach chronionych (ujęcia wód podziemnych i powierzchniowych, wody przeznaczone do bytowania ryb, obszary sieci Natura 2000) - badania wód powierzchniowych i podziemnych.
  • Opracowanie i wdrożenie analizatora GIS dla potrzeb optymalizacji sieci monitoringu
  • Opracowanie i testowanie metod statystycznych analizy danych monitoringu wód dla potrzeb: optymalizacji pomiarów, opracowania ogólnego systemu ocen stanu wód powierzchniowych, oceny jakości wód i raportowania zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną.
  • Testowanie i ocena możliwości wzmocnienia systemu kontroli i monitoringu presji poprzez wdrożenie automatycznych pomiarów jakości wód - opracowanie metodyki interpretacji danych pomiarowych ze stacji automatycznych.

    Weryfikacja rodzajów i wielkości presji w obszarach chronionych (ujęcia wód podziemnych i powierzchniowych, wody przeznaczone do bytowania ryb, obszary sieci Natura 2000) - badania wód powierzchniowych i podziemnych.

    Monitoring presji jest nowym, przewidzianym przez RDW, rodzajem monitoringu, który podlega kompetencjom WIOŚ. Jest on niezbywalnym elementem informacji potrzebnej do planowania działań wodno-gospodarczych w każdym z regionów wodnych. Dotychczasowe rozpoznanie presji na wody powierzchniowe i podziemne w regionie Małopolski realizowane było według starych kryteriów. Ramowa Dyrektywa Wodna i projekt nowego systemu monitoringu wskazują jakie parametry i elementy muszą znaleźć się w bazach danych WIOŚ, by mogły one w pełni kontrolować źródła punktowe i obszarowe zanieczyszczeń jednolitych części wód oraz stanowić ilościową podstawę planów wodno-gospodarczych.

    Zadanie będzie polegało na szczegółowej inwentaryzacji źródeł zanieczyszczeń oraz dokonaniu pomiaru wskaźników charakteryzujących strumienie zanieczyszczeń substancji priorytetowych i niebezpiecznych dopływających do odbiorników wodnych. Badaniami pilotażowymi objęta zostanie zlewnia Dunajca, która spełnia wszelkie wymogi obszaru badawczego tj.:
    w zlewni zlokalizowane są zarówno ujęcia wód powierzchniowych jak i podziemnych m.in. dla Zakopanego, Nowego Targu, Nowego Sącza, Tarnowa,
    wody zlewni przeznaczone są do bytowania ryb łososiowatych i karpiowatych,
    obszar doliny Dunajca i jego dopływu – Białej, zostały włączone do sieci Natura 2000.

    Badania prowadzone będą przez okres 1 roku w 10 punktach wód podziemnych (ujęcia wód) i 10 punktach wód powierzchniowych wytypowanych według kryteriów:
    -wielkość poboru wód,
    -liczba ludności zaopatrywanej z danego ujęcia,
    -rodzaj presji.
    Stan i jakość wód we wszystkich punktach obserwacyjnych będą badane przez Laboratorium Delegatury Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Tarnowie.
    Zakres analityczny dla poszczególnych punktów, wynikający z obowiązujących uregulowań prawnych, wprowadzonych przez Ministra Środowiska i Ministra Zdrowia, w zakresie badań i ochrony wód ujmowanych do celów zaopatrzenia ludności w wodę pitną, dostosowany będzie do rodzajów antropopresji. Z uwagi na utrudnienia w procesie uzdatniania wody, jakie mogą powodować organizmy w niej bytujące, zakres rozszerzono o badania biologiczne wód (m.in.fitoplankton, makrobentos, chlorofil „a”).

    Wyniki badań wód podziemnych przekazane zostaną Głównemu Inspektoratowi Ochrony Środowiska i służbom hydrogeologicznym odpowiedzialnym za realizacje monitoringu wód podziemnych, celem wykorzystania ich w procesie weryfikacji sieci monitoringu operacyjnego wód podziemnych.
    Wyniki badań wód powierzchniowych wykorzystane zostaną do ustalenia przez WIOŚ optymalnej sieci monitoringu wód powierzchniowych województwa małopolskiego. Ponadto odbiorcami wyników badań będą: Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, władze samorządowe i społeczeństwo.

    Obszar badań.



    Opracowanie i wdrożenie analizatora GIS dla potrzeb optymalizacji sieci monitoringu.

    Realizacja zadania obejmie:
  • specyfikację kryteriów optymalności sieci monitoringu wód zgodnych z wymaganiami Ramowej Dyrektywy Wodnej ,
  • opracowanie i wdrożenie analizatora GIS dla potrzeb projektowania, modyfikacji i obsługi sieci monitoringu wód zgodnie z przyjętymi kryteriami.

    Zostanie stworzona aplikacja pilotażowa, której zadaniem będzie diagnoza efektywności istniejącej sieci monitoringu oraz wspomaganie projektowania elementów nowej sieci. W szczególności będzie one pełniła następujące funkcje:
  • wyróżnianie elementów podsieci rzecznej, które są objęte danym punktem, wraz z określeniem łącznej długości tej sieci i powierzchni przypisanej jej zlewni
  • rozpoznawanie zależności między różnymi punktami monitoringowymi (tj. m.in. określanie w jakim stopniu jeden punkt może zastąpić drugi)



    Przewiduje się, że aplikacja zostanie wyposażona w interfejs pozwalający użytkownikowi na określanie parametrów pracy programu (np. koszty jednostkowe, listy mierzonych parametrów) tak, aby jego działanie mogło w jak największym stopniu być dostosowane do specyfiki WIOŚ. Po zakończeniu aplikacja będzie mogła być transponowana do pozostałych WIOŚ w Polsce.

    Opracowanie i testowanie metod statystycznych analizy danych monitoringu wód dla potrzeb: optymalizacji pomiarów, opracowania ogólnego systemu ocen stanu wód powierzchniowych, oceny jakości wód i raportowania zgodnie z RDW.

    Ramowa Dyrektywa Wodna wymaga stworzenia systemu ocen stanu ekologicznego wód. System ten pozwala zaklasyfikować jednolite części wód (JCW) do jednej z 5 klas. JCW, która jest zagrożona jest badana za pomocą monitoringu operacyjnego przed i po zastosowaniu działań naprawczych. Możliwość oceny stanu JCW przed i po zastosowaniu działań naprawczych pozwala na ocenę efektywności zastosowanych metod i zainwestowanych w te działania środków finansowych. Oceny są także podstawą raportowania przez Polskę stanu jakości wód w dorzeczach Wisły i Odry. Brak metod referencyjnych dla wszystkich typów rzek w Polsce powoduje, że w okresie przejściowym wykorzystywane będą metody statystyczne umożliwiające ilościowe sformułowanie oceny wód w JCW, oparte o badania własności stochastycznych wód w Polsce, zawarte w danych historycznych (pomierzonych wartościach wskaźników w dotychczas istniejącej sieci monitoringu krajowego i regionalnego). Analizy statystyczne na dużych zbiorach danych pomiarowych jakości wody w rzekach i warstwach wodonośnych zostaną zrealizowane z wykorzystaniem baz danych WIOŚ Kraków.
    Konieczność sporządzania ocen zgodnie z wymogami RDW wymaga opracowania, przetestowania i wdrożenia nowych metod oceny. Realizacja tego działania pozwoli na sprawdzenie i zweryfikowanie różnych metod oceny jakości wód, co w konsekwencji da podstawę do przyjęcia jednolitej metodyki w skali kraju. Doświadczenia uzyskane mogą także stanowić wkład do dyskusji nad wyborem metod oceny stanu ekologicznego wód w innych krajach wdrażających Ramową Dyrektywę Wodną

    Testowanie i ocena możliwości wzmocnienia systemu kontroli i monitoringu presji poprzez wdrożenie automatycznych pomiarów jakości wód - opracowanie metodyki interpretacji danych z pomiarów automatycznych

    W ramach zakupów aparatury pomiarowej (działanie I),WIOŚ rozpocznie testowanie systemów służących do pomiarów automatycznych jakości wód podziemnych oraz powierzchniowych. Pomiary ciągłe wykonywane w wodach podziemnych i powierzchniowych będą porównywane z pomiarami dyskretnymi w czasie i polegającymi na okresowym pobieraniu próbek wody w jednolitych częściach wód (JCW) i analizowaniu tych próbek w laboratorium. Porównywane będą efektywności tych dwóch sposobów monitoringu w dokonywaniu ocen stanu JCW oraz presji. Testowane będą zarówno same urządzenia oraz opracowane zostaną nowe metody interpretacji pomiarów ciągłych dla potrzeb systemów monitoringu wód działających zgodnie z RDW.

    Wyniki działania upowszechnione i zastosowane praktycznie winny przynieść efekty zarówno w sferze ekonomicznej realizacji badań jak i ekologicznej.
    Zakłada się, ze:
  • po zakończeniu projektu, pomiary automatyczne jakości wód podziemnych będą prowadzone sukcesywnie w kolejnych zlewniach na obszarze województwa małopolskiego, których wody przeznaczone są do zaopatrzenia ludności,
  • badania wód powierzchniowych prowadzone będą w terenie na bieżąco, zarówno w ramach działań kontrolnych jak i w diagnozowaniu zagrożeń i stopnia zanieczyszczenia wód.

    IV. Rozwój i implementacja systemu IT do gromadzenia, przechowywania, przetwarzania i udostępniania on-line danych środowiskowych.

    Zadanie obejmuje:
  • wyposażenie laboratoriów WIOŚ (3 jednostki) w komputerowy system obsługi laboratorium typu Laboratory Information Managment System (LIMS), umożliwiający przepływ danych wewnątrz laboratorium i eksport danych do baz funkcjonujących w innych komórkach organizacyjnych WIOŚ,
  • budowa systemu informatycznego do gromadzenia, przetwarzania i wieloaspektowej analizy danych, udostępniania oraz prezentowania on-line informacji o środowisku, zapewniającego dynamiczną wymianę danych z systemami informacji geograficznej oraz wzajemną wymianę danych między wytwórcami informacji o środowisku.

    Jednym z podstawowych problemów, z jakimi borykają się poszczególne Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska, w tym WIOŚ w Krakowie, jest brak ujednoliconych narzędzi informatycznych do gromadzenia i analizy danych pozyskiwanych w laboratorium. Funkcjonujące obecnie bazy danych wykorzystywane do gromadzenia wyników monitoringu wód oraz do sporządzania ocen jakości wód powstały 20 lat temu, stąd ich struktura i możliwości nie spełniają obecnych wymogów technologicznych i merytorycznych.

    W ramach zadania wykonawca będzie zobowiązany zbudować system informatyczny do gromadzenia, przetwarzania, udostępniania oraz prezentowania informacji uzyskiwanych w laboratoriach, zapewniający płynną wymianę danych miedzy poszczególnymi komórkami WIOŚ oraz systemami informacji geograficznej, aktualnie posiadanymi przez Inspektorat. W tym celu konieczne będzie wykonanie analizy istniejącego stanu sprzętu i oprogramowania oraz opracowanie założeń do projektu systemów informatycznych. Na podstawie wyników analizy, zaprojektowany zostanie spójny dla całego województwa małopolskiego system do gromadzenia, przechowywania i analizy danych o zasobach wodnych, bazujący na technologii GIS. System baz danych będzie wykorzystywał istniejące już na rynku oprogramowanie komercyjne GIS.

    Program, który powstanie, powinien być tworzony w oparciu o założenia Systemu Informacyjnego Inspekcji "Ekoinfonet" realizowanego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska i w pełni odpowiadać wymogom postawionym przez pracowników WIOŚ.
    Oprogramowanie przygotowywane dla WIOŚ powinno również umożliwiać łatwą wzajemną wymianę danych między WIOŚ oraz innymi instytucjami zajmującymi się ochroną środowiska lub działającymi w środowisku.

    Opracowanie ekspertyz, opinii, ocen i metodyk w oparciu o doświadczenia uzyskane w wyniku realizacji poszczególnych działań.

    Wyniki realizacji projektu będą służyć przede wszystkim wsparciu działań Inspekcji Ochrony Środowiska, we wszystkich obszarach jej zadań statutowych tj.:
  • kontroli przestrzegania prawa ochrony środowiska,
  • badaniu stanu środowiska zgodnego ze standardami międzynarodowymi,
  • sporządzaniu raportów, ocen i prognoz w wymaganych standardach Wspólnoty Europejskiej,
  • zapewnieniu społeczeństwu szybkiego i łatwego dostępu do danych i jak najszerszej informacji o środowisku.

    Końcowym etapem realizacji projektu będzie zebranie jego wyników i doświadczeń uzyskanych przy realizacji działań II, III i IV i sformułowanie dokumentów, które winny zostać wykorzystane przez odpowiednie władze do opracowania:
  • przeglądu istotnych problemów gospodarki wodnej w dorzeczu,
  • projektów planów gospodarowania wodami w obszarach dorzeczy,
  • programów działań służących osiągnięciu celów środowiskowych w obszarach dorzeczy,
  • polityki opłat usług wodnych,
  • weryfikacji i opracowania aktów wykonawczych do Prawa wodnego w zakresie sposobów prowadzenia monitoringu oraz oceny jakości wód.

    Dokumenty te swoim zakresem tematycznym obejmą m.in.:
  • wyniki wdrażania i walidacji metod badawczych,
  • ocenę przydatności pomiarów automatycznych do prowadzenia monitoringu jakości wód i monitoringu presji,
  • ocenę stopnia zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych w zlewni pilotażowej,
  • wyniki zastosowań nowych narzędzi informatycznych w monitoringu wód.

    Zostaną one opracowane w wersji dwujęzycznej (polskiej i angielskiej), opublikowane na stronie internetowej i wydane jako materiały konferencyjne w formie prezentacji i referatów.
  • Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie
    Wszelkie prawa zastrzeżone